Σημασία έχει η αποτελεσματικότητα και όχι η συχνότητα. Η διαδικασία της στοματικής υγιεινής δεν απαιτεί χρόνο αλλά απαιτεί προσοχή.

Η στοματική υγιεινή πρέπει να γίνεται δύο φορές την ημέρα – πρωί και βράδυ – ενώ στη διάρκεια της ημέρας καλό θα ήταν να γίνεται ένα γρήγορο βούρτσισμα.

Από πλευράς χρόνου, ένας πλήρης κύκλος στοματικής υγιεινής απαιτεί , για εκείνους που έχουν εξασκηθεί, το πολύ 5 λεπτά, ένα απλό βούρτσισμα δεν διαρκεί συνήθως περισσότερο από 1-2 λεπτά. Θυμηθείτε, ούτε το πολύ παρατεταμένο ούτε το πολύ συχνό, ούτε το πολύ δυνατό βούρτσισμα εξασφαλίζουν καλό αποτέλεσμα.

Σημασία δίνουμε στην επιμέλεια, τη μέθοδο και τη σχολαστικότητα αφαίρεσης των μικροβίων (οδοντική πλάκα).   

Τα μέσα στοματικής υγιεινής διακρίνονται σε μηχανικά και χημικά:

Μηχανικά μέσα

• Οδοντόβουρτσες (κλασικές, ηλεκτρικές)

• Μέσα μεσοδόντιου καθαρισμού (οδοντικό νήμα, οδοντική ταινία, super floss, μεσοδόντιες βούρτσες)

• Συσκευές καταιονισμού (water-pick)

Χημικά μέσα

• Αποκαλυπτικά μέσα

• Οδοντόπαστες

• Φθοριούχα σκευάσματα

• Αντιμικροβιακά διαλύματα

ΠΡΟΣΟΧΗ. Ο οδοντίατρος και μόνον ο οδοντίατρος ειναι αρμόδιος να επιλέξει για εσάς την κατάλληλη οδοντόβουρτσα και το νήμα που χρειάζεται.

ΟΙ ΟΔΟΝΤΟΒΟΥΡΤΣΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΕΣ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΟΜΑΤΑ.

Γενικά πρέπει να γνωρίζουμε ότι η οδοντόβουρτσα πρέπει να είναι μικρή σε μέγεθος, από τρίχες νάυλον με αποστρογγυλεμένα άκρα και συνήθως μέτριας σκληρότητας. Ο οδοντίατρος ανάλογα με το συγκεκριμένο πρόβλημα του ασθενή θα επιλέξει το κατάλληλο μέγεθος και τον βαθμό σκληρότητας της οδοντόβουρτσας.

Όταν εμφανίστηκαν οι ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες, υποστηρίχθηκε ότι επέλυσαν το ζήτημα της στοματικής υγιεινής, από πλευράς χρόνου και δεξιοτεχνίας. Κλινικές πρατηρήσεις, έδειξαν ότι η χρήση της ηλεκτρικής οδοντόβουρτσας έχει παρόμοια αποτελεσματικότητα με την κλασική οδοντόβουρτσα.

Μπορεί όμως να χορηγηθεί σε άτομα με κάποια ιδιαίτερα προβλήματα, όπως ανατομικές ιδιαιτερότητες του φραγμού των δοντιών, έλλειψη επιδεξιότητας στη χρήση της κλασικής οδοντόβουρτσας σε άτομα με περιορισμένη κινητικότητα χεριών, άτομα τρίτης ηλικίας κ.ά.

Από τις ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες φαίνεται ότι αποτελεσματικότερες είναι αυτές που κυκλοφόρησαν τα τελευταία χρόνια, με στρογγυλή κεφαλή και δυνατότητα πραγματοποίησης κυκλικών κινήσεων και δονήσεων των θυσάνων.

Όσο καιρό οι τρίχες (θύσανοι) της οδοντόβουρτσας είναι σε κανονικό σχήμα. Μόλις αρχίσουν όμως να λυγίζουν, να αποσχίζονται, να σπάνε κλπ., η οδοντόβουρτσα χρειάζεται αντικατάσταση (συνήθως μετά από 2-3 μήνες).

Η αποτελεσματική απομάκρυνση των μικροβίων (οδοντική πλάκα) από τα δόντια ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες:

1. Τοποθετούμε την οδοντόβουρτσα με γωνία κατά το δυνατόν 45ο στην επιφάνεια του δοντιού προσπαθώντας με λίγη δύναμη να ωθήσουμε σειρά από θυσάνους μέσα στη σχισμή που υπάρχει μεταξύ των δοντιών και ούλων (ουλοδοντική σχισμή).

2. Μετά την τοποθέτηση της οδοντόβουρτσας κάνουμε 8-10 παλινδρομικές κινήσεις (δεξιά-αριστερά) σαν δόνηση ΧΩΡΙΣ όμως να την μετακινούμε από δόντι σε δόντι.

3. Αφού ολοκληρωθεί η απομάκρυνση των μικροβίων από τα δόντια που κάλυπτε η κεφαλή της οδοντόβουρτσας τη μεταφέρουμε στα γειτονικά δόντια και γίνεται η ίδια διαδικασία.

4. Ακολουθούμε μία συγκεκριμένη σειρά ξεκινώντας πάντα από το ίδιο δόντι και καταλήγοντας σε αυτό. Έτσι δεν διατρέχουμε κίνδυνο να ξεχάσουμε κάποιο δόντι.

5. Οι κινήσεις μας είναι ήπιες – παλινδρομικές – ελεγχόμενες.

6. ΜΗ ΛΗΣΜΟΝΟΥΜΕ να καθαρίζουμε ιδιαίτερα προσεκτικά τις πίσω επιφάνειες των τελευταίων δοντιών και τις μέσα επιφάνειες (γλωσσικές, υπερώιες) όλων των δοντιών. Οι μασητικές επιφάνειες καθαρίζονται τελευταίες με μικρές κυκλικές ή οριζόντιες κινήσεις και στις οποίες ασκείται κάπως μεγαλύτερη πίεση για να καθαρίσουν καλά οι αύλακες των δοντιών.

ΑΣΦΑΛΩΣ ΝΑΙ. Η οδοντόβουρτσα όσο προσεκτικά και να τη χρησιμοποιεί κανείς καθαρίζει τις 3 από τις 5 επιφάνειες του δοντιού.

Υπάρχουν όμως και άλλες δύο επιφάνειες – αυτές που είναι μεταξύ των γειτονικών δοντιών (μεσοδόντια διαστήματα) – που όση προσπάθεια και να καταβάλλει κανείς η οδοντόβουρτσα ΔΕΝ μπορεί να εισχωρήσει.

Η απομάκρυνση των μικροβίων από αυτές τις δύο επιφάνειες γίνεται με το οδοντικό νήμα.

Απαραίτητη είναι η προσεκτική χρήση του νήματος τουλάχιστον μία φορά την ημέρα, με την προϋπόθεση ότι η χρήση της οδοντόβουρτσας είναι η ενδεδειγμένη.

Η χρήση του οδοντικού νήματος ακολουθεί ακριβώς τη χρήση της οδοντόβουρτσας όσες φορές εφαρμόζεται αυτή (συνήθως 2 φορές την ημέρα).

Κόβουμε ένα κομμάτι περίπου 50 εκ. και το κρατάμε ή το τυλίγουμε στα δάκτυλά μας. Αφήνουμε ένα μικρό κομμάτι ανάμεσα στα δάκτυλα και με μία ελαφριά πίεση το περνάμε ανάμεσα στα δόντια, προσπαθώντας να το ωθήσουμε ελαφρά μέσα στην ουλιδοντική σχισμή όπως προηγούμενα περιγράψαμε με την οδοντόβουρτσα.

Ακολουθούν τρεις – τέσσερις κινήσεις από κάτω προς τα πάνω αγκαλιάζοντας κάθε πλευρά του δοντιού. Όπου το νήμα δεν περνάει εύκολα ΔΕΝ ΒΑΖΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ.

Ενημερώνουμε τον οδοντίατρο και εκείνος θα διευθετήσει το πρόβλημα. Εύχρηστοι θεωρούνται και οι συγκρατητήρες νήματος σε άτομα που εμφανίζουν δυσκολία στη χρήση του με τα δάκτυλα και υπεύθυνος είναι ο οδοντίατρος για να υποδείξει τον κατάλληλο συγκρατητήρα

Super floss: είναι παραλλαγή του νήματος και αποτελείται από τρία μέρη. Διαθέτει ένα σχετικά σκληρό τμήμα, μικρής ελαστικότητας, που το βοηθά να περνά κάτω από γεφυρώματα ή από ορθοδοντικά μηχανήματα, ένα παχύ ελαστικό μέρος με υφή σπόγγου και ένα τρίτο μέρος που είναι κανονικό κηρωμένο νήμα. Χρησιμοποιείται και ενδείκνυται κυρίως σε περιπτώσεις ασθενών με προσθετικές εργασίες ή ακινητοποιήσεις. Η διαδικασία χρήσης του ακολουθεί γενικά τις αρχές του νήματος.

Μεσοδόντιες βούρτσες ή μεσοδόντια βουρτσάκια: υπάρχουν διαφόρων ειδών μεσοδόντια βουρτσάκια, με κοντή ή μακριά λαβή, τα οποία μπορεί να έχουν ενσωματωμένο το βουρτσάκι ή να είναι πτυσσόμενα και να χρησιμοποιούνται ανταλλακτικά βουρτσάκια. Διατίθενται σε διάφορα μήκη ή πάχη, από πολύ λεπτά με διατομή 0,4 χιλ. μέχρι παχειά διατομή που ξεπερνά το 1 χιλ. Χορηγείται πάντα αυτό με το μεγαλύτερο εύρος, που χωρά όμως στα μεσοδόντια διαστήματα.

Εφόσον χρησιμοποιούνται σωστά ναι. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι δεν απομακρύνουν τα μικρόβια (την πλάκα) αλλά μόνο τις τροφές και γι΄αυτό το λόγο είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά σε άτομα που φέρουν ακίνητα ορθοδοντικά μηχανήματα.

Έχουμε ήδη τονίσει ότι σκοπός μας είναι η απομάκρυνση των μικροβίων.

• Οδοντόπαστες. Αποτελούν βοηθητικό μέσο τη στοματικής υγιεινής. Αντίθετα με ότι έχει τα τελευταία χρόνια πολυδιαφημιστεί, ούτε «θεραπεύουν την ουλίτιδα», ούτε «προλαμβάνουν την περιοδοντίτιδα». Η χρήση τους είναι υποβοηθητική. Η αποτελεσματική αφαίρεση της οδοντικής πλάκας εξασφαλίζεται αποκλειστικά από τον τρόπο του μηχανικού καθαρισμού και από την επιλογή των καθαριστικών μέσων.

• Τα αποκαλυπτικά μέσα διατίθενται σε μορφή παστίλιας ή διαλύματος και σκοπό έχουν τον χρωματισμό και συνεπώς την αποκάλυψη της οδοντικής πλάκας.

• Φθοριούχα gel ή διαλύματα. Τα φθοριούχα, αν και συμβάλλουν ουσιαστικά στην πρόληψη της τερηδόνας και στον έλεγχο της ευαισθησίας της οδοντίνης, έχουν περιορισμένη συμβολή στον έλεγχο της οδοντικής πλάκας που σχετίζεται με την περιοδοντική νόσο.

Μόνον ορισμένα από τα αντισηπτικά που κυκλοφορούν στο εμπόριο σε μορφή διαλύματος ή ζελέ βοηθούν αποτελεσματικά στον έλεγχο της οδοντικής πλάκας και πάντοτε με την προϋπόθεση ότι συνοδεύουν την αποτελεσματική χρήση της οδοντόβουρτσας και του οδοντικού νήματος.

Αποτελούν απλώς συμπληρωματικά μέσα στοματικής υγιεινής. Ώς αντιμικροβιακές ουσίες θα πρέπει να συνταγογραφούνται από τον οδοντίατρο, ο οποίος και θα υποδείξει τον τρόπο και τον χρόνο χρήσης τους.

Από τη διεθνή βιβλιογραφία φαίνεται ότι τα πιο αποτελεσματικά από αυτά που κυκλοφορούν ειναι:

• Γλυκονική χλωρεξιδίνη (0,12% - 0,20%)

• Therasol

• Διάλυμα λιστερινής, κ.ά.

Συμπερασματικά μπορεί να λεχθεί ότι:

• Η χρήση τους είναι μόνο υποβοηθητική και παράλληλη με τη μηχανική απομάκρυνση της οδοντικής πλάκας, που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να την αντικαταστήσουν, ενώ η όποια μικροβιακή τους δράση περιορίζεται μόνον στην υπερουλική οδοντική πλάκα.

• Η όλη φιλοσοφία για τη μέσω αυτών θεραπεία της ουλίτιδας, αλλά και της περιοδοντίτιδας, έχει αναπτυχθεί μόνο για εμπορικούς λόγους.

Η υγιεινή γύρω από τα εμφυτεύματα βασίζεται στις αρχές της στοματικής υγιεινής των οδοντικών επιφανειών και αυτό γιατί η οδοντική πλάκα εναποτίθεται και γύρω από τα εμφυτεύματα ή τις προσθετικές εργασίες που στηρίζονται επάνω σε αυτά.

Εκτός από την οδοντόβουρτσα για τον καθαρισμό γύρω από τα εμφυτεύματα, μεταξύ αυτών και κάτω από τις προσθετικές εργασίες χρησιμοποιούνται:

• Μεσοδόντια βουρτσάκια από σιλικόνη ή από ίνες νάυλον αλλά με επίστρωση κεφαλής αποκλειστικά από πλαστικό.

• Το οδοντικό νήμα που περνά κάτω από τις προσθετικές εργασίες με τη βοήθεια του (super floss).

• Ειδικές πολύ μικρές οδντόβουρτσες (μονοθύσσανες) για καθαρισμό κάτω από τις προσθετικές εργασίες με πολύ μεγάλα μεσοδόντια διαστήματα.